‘Wereldgericht onderwijs’ vraagt volgens Gert Biesta om een bewuste houding en het maken van actieve keuzes. Een aantal aspecten die daarbij van belang zijn, raken persoonsvorming en erfgoededucatie.
De drieslag van Biesta
Met erfgoed als onderdeel van cultuureducatie waren we al langer bekend met de visie van pedagoog Gert Biesta. Zijn visie is door KunstLoc Brabant en Erfgoed Brabant gebruikt als voeding voor Het Fundament, het verhaal dat het ‘waarom’ van goede cultuureducatie in het toenmalige programma De CultuurLoper onderbouwde. In de nieuwe kerndoelen voor het toekomstige Nederlandse onderwijs wordt Biesta opnieuw aangehaald, dit keer vanwege de door hem geïntroduceerde ‘drieslag’, waarin hij stelt dat goed onderwijs drie doelen moet nastreven:
- Kwalificatie – Het verwerven van kennis, vaardigheden en houdingen die nodig zijn voor een beroep of om goed te functioneren in de samenleving.
- Socialisatie – Het leren functioneren binnen een gemeenschap, cultuur of beroepsgroep. Dit kan gaan om algemene waarden of specifieke beroepsethiek.
- Persoonsvorming (subjectificatie) – Het ontwikkelen van een eigen identiteit en kritisch denkvermogen. Leerlingen leren zichzelf beter kennen en ontdekken hoe ze hun eigen perspectief op de wereld vormen.
Persoonsvorming
Hoewel de nadruk in onderwijs vaak op kwalificatie en socialisatie ligt, is onderwijs méér dan alleen kennisoverdracht. Het gaat volgens Biesta om het ontwikkelen van autonomie, verantwoordelijkheid en verbinding met de wereld. Persoonsvorming biedt leerlingen de mogelijkheid om hun eigen positie in de wereld te ontdekken, hun autonomie te ontwikkelen en kritische keuzes te maken. Daarmee helpt het leerlingen om deel te nemen in de maatschappij, deze te bevragen en zelfs te veranderen. Bij persoonsvorming is de verbinding tussen zelfstandigheid (gericht op ‘het zelf’) en verantwoordelijkheid (gericht op ‘de wereld’ en op ‘de ander’) belangrijk. Zelfstandigheid zonder de ander in beeld te hebben, verliest snel aan betekenis. Biesta’s pedagogische visie nodigt opvoeders, leerkrachten en docenten dan ook uit om te reflecteren op de bredere pedagogische opdracht van het onderwijs. Hij noemt dat ‘Wereldgericht onderwijs’.
Wil je weten waar persoonsvorming en erfgoededucatie elkaar raken? Lees meer over ‘wereldgericht’ onderwijs en de invulling daarvan in de provincie Brabant op de Erfgoed Brabant Academie.
Artikel: Rolf Vonk, Erfgoed Brabant (augustus 2025).